Допис за Предлог - национална стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030 година

На крајот на јули 2026, на сајтот на Собранието се појави Предлог - националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030 година (линк)

Истата има добри и лоши страни. Нашата најголема забелешка е што повторно под изговор дека се работи за поголема безбедност во сообраќајот, се обидуваат да протнат носење кациги од страна на велосипедистите. Истото го пробаа и во 2014та, при тогашните измени во Законот за безбедност на сообраќајот на патиштата, и по неколку месечна борба која резултираше со писмо за поддршка од Европската велосипедска федерација, се откажаа од задолжително носење на кациги за велосипедистите и со тоа не нè направија единствената земја во Европа која би имала таква мерка.

Во 2025, по покана на РСБСП, учествувавме на работен состанок за националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата. Таму ваква мерка не беше дискутирана од страна на присутните.

Во септември 2026 бевме известени дека ќе би биле впишани како соработници во овој документ.

Бидејќи НаТочак не смета дека е соработник во изработка на документ во кој има препорака за носење заштитни шлемови за сите велосипедисти, во сите услови, под изговор дека се работи за лична безбедност, и бидејќи истото не било дискутирано на состаноци во кои присуствувале членови на НаТочак, го испративме следното писмо до претставниците на РСБСП.

Во продолжение писмото во целост, а на овој линк е во pdf верзија.

ДО:           14.09.2026
Републички Совет за Безбедност на Патиштата и Сообраќајот

ПРЕДМЕТ: Реакција за Предлог - национална стратегија за безбедност на сообраќајот

на патиштата 2026-2030 година

Почитувани,

Најпрво, повторно се заблагодаруваме што бевме дел од работната група која работеше на Предлог - национална стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030 година. Сметаме дека е од огромна важност граѓаните и корисниците на различни превозни средства да бидат дел од процесот на пишување и донесување на стратешките документи за сообраќајот.

Затоа ја пофалуваме вашата отвореност и се надеваме на повторна соработка.

Но по прочитување на Предлог стратегијата од овој линк (кој сметаме дека ќе беше коректно да ни биде споделен пред да дојде до Собранието), сакаме да ги искомуницираме со вас нашите мислења:

1. Работи кои се за пофалба:

1. Стратегијата експлицитно се повикува на Vision Zero и Safe System, ја става човековата безбедност во центарот и вели дека човечките грешки се неизбежни, но последиците од нив не смеат да бидат смртоносни. Уште поважно, прокламира приоритет на пешаците, велосипедистите и ранливите учесници и интегрирање на транспортот и урбанизмот. Тоа е многу добра почетна позиција.

2. Инфраструктурата добива значителен финансиски приоритет (Индикативно се предвидуваат 40–50% од средствата за безбедна патна инфраструктура, а дополнителни 10–15% за унапредување на безбедноста на ранливите категории)
   
   

2. Работи кои сметаме дека негативно ќе влијаат на безбедноста на сообраќајот на патиштата:

1. Задолжителност на употребата на кациги кај велосипедисти
   Ова прашање сметавме дека е надминато со нашата комуникација во врска со ЗБСП во 2014 година и поддршката која ја добивме од Европската велосипедска федерација (ECF) преку писмо од ECF до надлежните институции. Накратко, студиите покажуваат дека најголема безбедност на велосипедистите се постигнува преку зголемување на нивната бројност, а законите за задолжително носење кациги се покажало дека го обесхрабруваат возењето велосипед прикажувајќи го како абнормално опасно (и со тоа индиректно влијаат на зголемување на небезбедноста) иако возењето велосипед е побезбедно по главата од одењето пеш или возењето во кола (во кои случаи не користиме кацига). Велосипедските кациги се дизајнирани за помали удари, а не за заштита при удар од моторни возила (што е најголемиот ризик).
   Подобри мерки за безбедност според ECF се: 1. намалување на брзината на возилата, како фактор број еден за смртните случаи на велосипедисти и општо на учесници во сообраќајот и 2. издвојување на посебна инфраструктура за велосипеди секаде каде што е можно.
   Доколку целта е навистина безбедност на велосипедистите, сметаме дека фокусот треба да биде на тие мерки, а препораките за кацига да бидат на последно место. Не постои европска држава во која има универзална обврска за користење кацига при возење велосипед за сите групи граѓани и секакви услови. Обврската најчесто се однесува или за патишта вон населени места или за деца. 

2. Иако Стратегијата декларативно емногу блиски до современиот европски пристап и се повикува на Vision Zero и Safe System Approach, има концептуална недоследност: премногу се задржува „човекот како фактор“, наместо на планирањето и изведувањето на инфраструктура што ја дозволува грешката. Не важно само „Зошто возачот возел пребрзо?“ туку „Зошто системот му овозможил да вози со брзина со која човечката грешка може да убие?“  

3. Недостига јасна врска меѓу брзината и дизајнот на улицата/патот. За пофалба е што се спомнуваат „Self-Explaining Roads“, но самообјаснувачкиот пат треба преку самиот изглед и геометрија да му сугерира на корисникот какво однесување и каква брзина се соодветни. 

4. „Forgiving Roads“ треба внимателно да се примени во различни средини. Стратегијата повеќепати се повикува на „патишта што простуваат грешки“. Во урбана средина Safe System пред сè значи намалување на кинетичката енергија и конфликтните брзини. Во спротивно, „forgiving road“ може погрешно да се преведе во широки ленти, големи радиуси и големи слободни површини, кои самите можат да поттикнат повисоки брзини. 

За време на работните состаноци на кои ние учествувавме не беше дискутирано за кациги за сите велосипедисти. Единствено еден присутен имаше предлог поврзан со кациги кај малолетни лица.

Бидејќи документ кој содржи ваков предлог ќе влијае негативно на безбедноста во сообраќајот бараме да не бидеме вклучени како „соработници“. 

Присуство на состанок, работна група или давање предлози не значи соработка. Соработка значи пропорционалност во односот и споделување одговорност за крајниот резултат. НаТочак не се согласува со крајниот резултат.

Немаме забелешка ако наведете дека сме биле учесници во работни групи, предлагачи и сл.

Веруваме во соработка заснована на меѓусебна доверба и се надеваме дека ќе продолжиме да соработуваме за доброто на сите учесници во сообраќајот.

Со почит,

неформално здружение за урбан велосипедизам

За подобро вело - Скопје

e-mail: natochak@gmail.com

blog: natochak.blogspot.com

FB: facebook.com/NaTochak

TW : twitter.com/NaTochak

------------------------------------

Според нашите последни сознанија Националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030 година е донесена.

Се надеваме дека од неа ќе ги имплементираат позитивните работи, а не и оние кои науката покажува дека влијаат негативно за безбедноста во сообраќајот.

Read more »

Допис за Предлози за унапредување и интегрирање на градскиот железнички превоз во Скопје

Честитки за новиот тип на одржлив јавен превоз во Скопје. Честитки за Градскиот воз!

Нека биде успешен, нека се развива, нека биде почеток на нова парадигма за Скопје, но и пошироко!

Ептен сакаме градскиот воз да успее.

Сметаме дека тој има огромен потенцијал да стане важен дел од одржливиот транспортен систем на Скопје, па затоа ги споделуваме овие неколку предлози како возот да стане попривлечен и покорисен за поголем број граѓани.

Токму затоа, послушувајќи ги коментарите на социјалните медиуми, она што го пишавме по нашето искуство возејќи се во градскиот воз, го пративме овој допис до 5 институции кои можат да придонесат за поголем успех и користеност на овој нов јавен превоз.

Дописот може да се прочита на следниот линк во изворна верзија и тука:

ДО:           04.09.2026
Град Скопје
Министерство за транспорт
ЈП ЖРСМ Инфраструктура - Скопје
ЈП ЖРСМ Транспорт АД - Скопје
Јавно сообраќајно претпријатие - Скопје

ПРЕДМЕТ: Предлози за унапредување и интегрирање на градскиот железнички превоз во Скопје

Почитувани,

Најпрво сакаме да упатиме честитки за воспоставувањето на првиот крак од градскиот железнички превоз во Скопје.

Искрено сакаме Градскиот воз да успее и сметаме дека има огромен потенцијал да стане важен дел од одржливиот транспортен систем на Скопје, но и почеток на нова транспортна парадигма.

Токму затоа ги издвојуваме следните предлози:

1. Возот мора да биде дел од интегриран транспортен систем

За голем број граѓани почетната и крајната дестинација не се во непосредна близина на железничка станица. Затоа возот не треба да се гледа како самостојна линија, туку како дел од целото патување.

Потребно е:

• воспоставување интегриран тарифен систем меѓу ЈСП и железницата, односно воз + автобус = едно патување и една карта;

• усогласување на возните и автобуски редови за полесно префрлање;

• дневни, неделни и месечни интегрирани билети;

• јасни информации за врските, возниот ред и доцнењата.

Граѓанинот не треба да размислува кој оператор го вози кој дел од патувањето. За него треба да постои еден едноставен и финансиски достапен транспортен систем.

2. Воз + велосипед = многу поголема достапност

Велосипедот значително го зголемува радиусот на достапност на железничките станици и ги приближува до поголем број граѓани. За околу 10 минути со велосипед може да се помине приближно 2,5 km, што овозможува повеќекратно поголем опфат од пешачењето (за 10 минути пеш се поминуваат приближно 800 m). 

Затоа е потребно да се овозможат:

• превоз на велосипеди и тротинети во возовите, со јасно определен простор и правила;

• безбедни и заштитени велосипедски паркинзи на станиците за сопствени велосипеди;

• јавни велосипеди за изнајмување на железничките станици, но и на важни локации низ градот (во надлежност на Град Скопје, ЈСП или Македонски железници);

• континуирано подобрување на велосипедската инфраструктура и смирување на сообраќајот до станиците.

Патувањето пеш → воз → пеш ќе функционира за многу мал број луѓе кои живеат блиску до станиците и работат/учат/патуваат блиску до станиците.

Додека пак, со Ваше реализирање на претходните 2 предлози се отвораат бројни комбинации кои ќе имаат опфат на поголема површина, а со тоа и поголем број граѓани. Комбинации како на пример:

• сопствен велосипед (внесен во воз) → воз → сопствен велосипед

• сопствен велосипед (оставен на станица) → воз → пеш

• изнајмен велосипед (оставен на станица) → воз → автобус

• минибус → воз → изнајмен велосипед

• пеш → воз → изнајмен велосипед

• пеш → воз → автобус

3. Станиците и возовите треба да нудат добро искуство

Брзината на возот не е доволна. За граѓанинот да го избере јавниот превоз, целото патување треба да биде безбедно, едноставно и пријатно.

Потребни се чисти и одржувани возови и станици, функционални тоалети, места за седење, сенка и заштита од временски услови, добро осветлување, јасни информации, слеани пристапни рампи за лицата со попреченост и други „тркала“ (велосипеди, детски колички итн.) и безбедни велосипедски паркинзи.

Станиците треба да се третираат како квалитетни јавни простори, со квалитетно поплочување (наместо асфалт кој создава топлотно острово), зеленило, дрвја, клупи, јавни чешми со вода и основни услуги, дури и комерцијални како киосци на поголемите станици - не само како места за чекање.

4. Возниот ред и мрежата мора да се развиваат според потребите

Возниот ред треба да биде жива материја, која ќе се следи и прилагодува според реалните потреби на граѓаните. Особено треба да се земат предвид најчестите работни распореди, како 7:30–15:30 и 8:00–16:00 часот, како и потребата од добри врски со автобускиот систем.

Перспективно треба да се анализираат и нови железнички станици на локации каде што развојот на градот создава доволна побарувачка.

На соодветни станици надвор од градското подрачје треба да се разгледа и Park & Ride, со цел автомобилите да се паркираат пред да влезат во градот и да се овозможи практичен јавен превоз за влез во него. 

5. Железничките станици треба да бидат јазли на идниот транспортен систем

Секој иден развој на јавниот превоз - реорганизација на автобуски линии, БРТ или друг систем - треба да се планира во директна координација со железничката мрежа. Во сите идни анализи и студии тие не треба да се гледаат како 2 паралелни системи, без оглед на надлежноста, туку како еден.

Железничките станици треба да станат транспортни јазли каде лесно се префрлува меѓу воз, автобус, велосипед и пешачење.

6. Пакет мерки за одржлив транспортен систем 

Истовремено, искуствата со развојот на одржливи транспортни системи од Европа и светот нѐ учат дека не е возможно да се развива јавниот превоз без да се спроведуваат во пакет и мерки за намалување на зависноста од автомобилите. 

Не може да очекуваме успешен јавен превоз додека автомобилот има толку големи привилегии во јавниот простор - особено на сметка на тротоарите и пешачкото движење.

7. Квалитетен, пристепен и безбеден паркинг

За можно комбинирање на велосипедски со железнички превоз потребно е да се постават безбедни паркинзи за велосипеди, сокриени од временските услови. Бидејќи патниците најчесто ги оставаат своите велосипеди заклучени за време на работниот ден, тие би требало да бидат безбедни >8 часови. Тоа значи дека велосипедите треба да можат да се врзат на 2 места истовремено (рам и предно тркало), да бидат заштитени од елементите (сонце, дожд, снег, а можеби и мраз) преку поставување на паркинзи под стреи, да бидат поставени паркинзите на место блиску до перонот, лесно пристапно, без скали и на локација која не се скриена, по можност под надзор.

Наш совет за избор на квалитетен паркинг е да се следат насоките пропишани во идниот Правилник за планирање, проектирање, изградба и одржување на велосипедска инфраструктура, кој е во изработка во Министерството за Транспорт (5. Површини за паркирање велосипеди) во кој се пропишани бројот на паркинг места по железничка станица (10% од дневниот број патници), димензиите, критериумите кои треба да ги задоволат, локациите и урбаната опрема за површина за паркирање велосипеди.

Пред се, круцијално е да бидат велосипедски П-држачи – тип „шефилд“.

 

Ја поздравуваме изјавата на градоначалникот Орце Георгиевски на денот на пуштањето на Градскиот воз дека „Град Скопје дополнително ќе допринесеме со одредени станици велосипедски на местата секаде каде што ќе застануваат возовите за да можат веднаш штом ќе се симнат од возот да користат велосипед нашите сограѓани“. Веруваме дека со поставување на квалитететен велосипедски паркинг драстично би се зголемило користењето на Градскиот воз.

Сметаме дека дополнителен бенефит би имал Градскиот воз од можноста да се изнајмување градски велосипеди, со интеграција на железничките и велосипедските станици за изнајмување.

Заклучок

Сакаме градскиот воз да успее.

Но успешен воз не е само воз кој брзо патува од една до друга станица. Успешен воз е оној до кој лесно се стигнува, со кој лесно се продолжува патувањето, за кој се плаќа едноставно и кој е интегриран со целиот транспортен систем.

Не ни треба само нова линија. Ни треба систем.

Градскиот воз може да биде неговиот 'рбет - ако уште сега почнеме да го планираме Скопје како интегриран транспортен систем.

Со почит, 04.09.2026, Скопје

НаТочак

неформално здружение за урбан велосипедизам

За подобро вело - Скопје

e-mail: natochak@gmail.com

blog: natochak.blogspot.com

FB: facebook.com/NaTochak

TW : twitter.com/NaTochak

------------------------------------------------------------------------------------------------------

Дописот беше поднесен до сите 5 институции:

Изненадени сме од ажурноста за реконструкција и пуштање на првата линија од Градскиот воз. Веруваме дека со малку инвестиција може да се привлечат многу корисници на кои тој би им бил примарно превозно средство. За таа цел ги покануваме гореспоменатите институции да соработуваат во имплементација на нашите предлози, а корисниците ги охрабруваме да го споделуваат своето искуство, како повеќе луѓе би се охрабриле да се превозуваат со Градскиот воз.

Read more »

Барање информации за донесувањето на Правилникот за велосипедска инфраструктура

На 19.02.2026 испративме барање за информации во врска со донесувањето на Правилникот за велосипедска инфраструктура до Министерот за транспорт, a на 10.03.2026 година и потсетување.

Бидејќи сè уште немаме одговор, дописите ги објавуваме и јавно, во продолжение. 
(18.03.2026)

Дополнување:
Бидејќи не добивме одговор, на 24.03.2026 година истото барање го доставивме и по писмен пат, до Архивата на Министерството за транспорт. 
Доказ за приемот, во продолжение. За жал, не ставаат архивско бројче, но ставаат датум. 

------------------------------------------------------

Feb 19, 2026

Почитуван министер, г. Николоски,

Во октомври 2024-та година до Министерството за транспорт од страна на Здружение за одржлив развој и заштита на животната средина Гоу Грин Скопје беше поднесен Предлог - Правилник за планирање, проектирање, изградба и одржување на велосипедска инфраструктура. 

Историјатот на заложбите за ваков правилник е многу долг и започнува од првите варијанти изработени од Координативното тело за велосипедски сообраќај на Град Скопје во соработка со НаТочак во 2016-та година, за жал без донесен Правилник во тој момент.

Овојпат, Гоу Грин ангажирајќи стручни лица од повеќе области и консултирајќи главно балкански, но и европски правилници, како и локалната легислатива, изготви надградена верзија на предлогот и во поглед на содржина, и во поглед на квалитет.
Во рамките на една календарска година од поднесувањето таа верзија беше дополнително доразработена во соработка со членови на НаТочак и вработени во Министерството за транспорт.
Се створија и законски услови со измената на Законот за јавни патишта (135/2025 од 7.2025 година) Министерството да донесе еден ваков правилник. 

Но од есента 2025-та година кога беше и Конференцијата „Мобилност за секого“ немаме никакви новости.

На таа конференција и на претходно остварената средба со нас, како и на Вашите изјави во медиумите, јасен беше Вашиот ентузијазам и поддршка за што поскоро донесување на еден ваков документ кој ќе гарантира почитување на стандарди при планирање и проектирање на велосипедска инфраструктура.

Затоа се надеваме дека што поскоро овој Правилник ќе го види светлото на денот и ќе влезе во примена. 

Бидејќи содржината е веќе прилично усогласена меѓу стручните лица од министерството, нас како активисти и стручните лица кои ги имаше ангажирано Гоу Грин, сметаме дека поскорото донесување ќе значи подобри шанси за сите планови и проекти кои се работат во моментов и во скора иднина. 

Би сакале да потсетиме дека Македонија заедно со Албанија и Косово е во последните држави во Европа кои немаат ваква регулатива.

А доколку овој Правилник се донесе, би бил во најдобрите на Балканот. 
Од едната до другата крајност нè двои Вашето потпишување.

Според последните неофицијални информации кои ги имаме од есента 2025-та година, за Правилникот се немаат произнесено уште од Законодавно-правната комисија. Дали може да ни потврдите дека тоа е фазата во која се наоѓа?

Сметаме дека помина доволно време и би било штета Правилник кој е од јавен интерес да остане заглавен „по фиоки“.

Се надеваме дека доколку доцнењето се должи на неприоритизација, тоа ќе го промените со Вашето влијание.

Доколку постојат несогласувања со други правилници, можеби треба да се работи и на нивна измена, бидејќи содржината на овој Правилник кореспондира со сегашниот миг и целите за кои сите се залагаме: поодржлива, побезбедна и поквалитетна иднина за нашите места на живеење, работа и рекреација.

Не може истовремено да имаме и напредок, и статус кво.
Ние остануваме отворени за соработка.

--

НаТочак

неформално здружение за урбан велосипедизам

 

За подобро вело - Скопје

e-mail: natochak@gmail.com

blog: natochak.blogspot.com

FB: facebook.com/NaTochak

TW : twitter.com/NaTochak

------------------------------------------------------

Mar 10, 2026

Почитувани,

Минатиот месец ви пративме мејл во кој ја посочуваме моменталната состојба во која е заглавено донесувањето на Правилникот за планирање, проектирање, изградба и одржување на велосипедската инфраструктура. Мејлот ви го препраќаме (подолу).

Се надеваме дека имавте можност да го прочитате, дека би сакале да ја искористите Вашата политичка моќ да помогнете да се одглави од моменталната состојба и да се приоретизира неговото донесување.

Во случај да има начин НаТочак да помогне тоа да се случи побрзо, Ви стоиме на располагање.

Со почит,

--

НаТочак

неформално здружение за урбан велосипедизам

 

За подобро вело - Скопје

e-mail: natochak@gmail.com

blog: natochak.blogspot.com

FB: facebook.com/NaTochak

TW : twitter.com/NaTochak

------------------------------------------------------

Доказ за писмениот прием на Барањето за информации во врска со Правилникот за велосипедска инфраструктура, доставено лично до архивата на Министерството за транспорт на 24.03.2026 година. 

Read more »