00:44
На Точак
На крајот на јули 2026, на сајтот на Собранието се појави Предлог - националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030 година (линк)
Истата има добри и лоши страни. Нашата најголема забелешка е што повторно под изговор дека се работи за поголема безбедност во сообраќајот, се обидуваат да протнат носење кациги од страна на велосипедистите. Истото го пробаа и во 2014та, при тогашните измени во Законот за безбедност на сообраќајот на патиштата, и по неколку месечна борба која резултираше со писмо за поддршка од Европската велосипедска федерација, се откажаа од задолжително носење на кациги за велосипедистите и со тоа не нè направија единствената земја во Европа која би имала таква мерка.
Во 2025, по покана на РСБСП, учествувавме на работен состанок за националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата. Таму ваква мерка не беше дискутирана од страна на присутните.
Во септември 2026 бевме известени дека ќе би биле впишани како соработници во овој документ.
Бидејќи НаТочак не смета дека е соработник во изработка на документ во кој има препорака за носење заштитни шлемови за сите велосипедисти, во сите услови, под изговор дека се работи за лична безбедност, и бидејќи истото не било дискутирано на состаноци во кои присуствувале членови на НаТочак, го испративме следното писмо до претставниците на РСБСП.
Во продолжение писмото во целост, а на овој линк е во pdf верзија.
ДО: 14.09.2026
Републички Совет за Безбедност на Патиштата и Сообраќајот
ПРЕДМЕТ: Реакција за Предлог - национална стратегија за безбедност на сообраќајот
на патиштата 2026-2030 година
Почитувани,
Најпрво, повторно се заблагодаруваме што бевме дел од работната група која работеше на Предлог - национална стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030 година. Сметаме дека е од огромна важност граѓаните и корисниците на различни превозни средства да бидат дел од процесот на пишување и донесување на стратешките документи за сообраќајот.
Затоа ја пофалуваме вашата отвореност и се надеваме на повторна соработка.
Но по прочитување на Предлог стратегијата од овој линк (кој сметаме дека ќе беше коректно да ни биде споделен пред да дојде до Собранието), сакаме да ги искомуницираме со вас нашите мислења:
Работи кои се за пофалба:
Стратегијата експлицитно се повикува на Vision Zero и Safe System, ја става човековата безбедност во центарот и вели дека човечките грешки се неизбежни, но последиците од нив не смеат да бидат смртоносни. Уште поважно, прокламира приоритет на пешаците, велосипедистите и ранливите учесници и интегрирање на транспортот и урбанизмот. Тоа е многу добра почетна позиција.
Инфраструктурата добива значителен финансиски приоритет (Индикативно се предвидуваат 40–50% од средствата за безбедна патна инфраструктура, а дополнителни 10–15% за унапредување на безбедноста на ранливите категории)
Работи кои сметаме дека негативно ќе влијаат на безбедноста на сообраќајот на патиштата:
Задолжителност на употребата на кациги кај велосипедисти
Ова прашање сметавме дека е надминато со нашата комуникација во врска со ЗБСП во 2014 година и поддршката која ја добивме од Европската велосипедска федерација (ECF) преку писмо од ECF до надлежните институции. Накратко, студиите покажуваат дека најголема безбедност на велосипедистите се постигнува преку зголемување на нивната бројност, а законите за задолжително носење кациги се покажало дека го обесхрабруваат возењето велосипед прикажувајќи го како абнормално опасно (и со тоа индиректно влијаат на зголемување на небезбедноста) иако возењето велосипед е побезбедно по главата од одењето пеш или возењето во кола (во кои случаи не користиме кацига). Велосипедските кациги се дизајнирани за помали удари, а не за заштита при удар од моторни возила (што е најголемиот ризик).
Подобри мерки за безбедност според ECF се: 1. намалување на брзината на возилата, како фактор број еден за смртните случаи на велосипедисти и општо на учесници во сообраќајот и 2. издвојување на посебна инфраструктура за велосипеди секаде каде што е можно.
Доколку целта е навистина безбедност на велосипедистите, сметаме дека фокусот треба да биде на тие мерки, а препораките за кацига да бидат на последно место. Не постои европска држава во која има универзална обврска за користење кацига при возење велосипед за сите групи граѓани и секакви услови. Обврската најчесто се однесува или за патишта вон населени места или за деца.Иако Стратегијата декларативно емногу блиски до современиот европски пристап и се повикува на Vision Zero и Safe System Approach, има концептуална недоследност: премногу се задржува „човекот како фактор“, наместо на планирањето и изведувањето на инфраструктура што ја дозволува грешката. Не важно само „Зошто возачот возел пребрзо?“ туку „Зошто системот му овозможил да вози со брзина со која човечката грешка може да убие?“
Недостига јасна врска меѓу брзината и дизајнот на улицата/патот. За пофалба е што се спомнуваат „Self-Explaining Roads“, но самообјаснувачкиот пат треба преку самиот изглед и геометрија да му сугерира на корисникот какво однесување и каква брзина се соодветни.
„Forgiving Roads“ треба внимателно да се примени во различни средини. Стратегијата повеќепати се повикува на „патишта што простуваат грешки“. Во урбана средина Safe System пред сè значи намалување на кинетичката енергија и конфликтните брзини. Во спротивно, „forgiving road“ може погрешно да се преведе во широки ленти, големи радиуси и големи слободни површини, кои самите можат да поттикнат повисоки брзини.
За време на работните состаноци на кои ние учествувавме не беше дискутирано за кациги за сите
велосипедисти. Единствено еден присутен имаше предлог поврзан со кациги кај малолетни лица.
Бидејќи документ кој содржи ваков предлог ќе влијае негативно на безбедноста во сообраќајот бараме
да не бидеме вклучени како „соработници“.
Присуство на состанок, работна група или давање предлози не значи соработка. Соработка значи пропорционалност во односот и споделување одговорност за крајниот резултат. НаТочак не се согласува со крајниот резултат.
Немаме забелешка ако наведете дека сме биле учесници во работни групи, предлагачи и сл.
Веруваме во соработка заснована на меѓусебна доверба и се надеваме дека ќе продолжиме да соработуваме за доброто на сите учесници во сообраќајот.
Со почит,
неформално здружение за урбан велосипедизам
За подобро вело - Скопје
e-mail: natochak@gmail.com
blog: natochak.blogspot.com
TW : twitter.com/NaTochak
